حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
274
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
و طغان خان كه پس از ايلك نصر خان بامارت خانيّه رسيد تا آخر حيات مطيع و متّحد سلطان محمود غزنوى بود . بعد از مرگ طغانخان در سال 408 برادرش ابو منصور محمّد ارسلانخان جاى او را گرفت « 1 » ليكن علىتكين يكى ديگر از امراى اين خاندان مدّعى امارت او شد و علىتكين تا ارسلانخان حيات داشت در زدوخورد با او باقى بود و اندكى قبل از فوت ارسلانخان كه در 415 اتّفاق افتاده علىتكين غلبهء كلّى داشت و او در اين قيام با تركمانان سلجوقى همدست و بخارا و سمرقند را نيز تحت استيلاى خود آورده بود . سلطان محمود در سال 416 براى دفعهء فتنهء علىتكين و برگرداندان امارت خانيّه بفرزندان قدر خان عازم ماوراء النّهر شد و بخارا و سمرقند را از دست علىتكين بيرون آورد و بتدبير بر اسرائيل پسر سلجوق سابق الذّكر رئيس سلجوقيان دست يافت و او را بحبس بيكى از قلاع هندوستان فرستاد سپس بر خلاف رأى ارسلان جاذب والى طوس اجازه داد كه چهار هزار خانوار از تركمانان سلجوقى از جيحون بگذرند و در خراسان در دشت ما بين سرخس و ابيورد ساكن شوند . دو سال بعد اين تركمانان همانطور كه ارسلان جاذب پيشگوئى كرده بود در خراسان بآزار مردم پرداختند و ارسلان جاذب از دفع ايشان عاجز شد عاقبت محمود خود در سال 419 بر ايشان تاخت و پس از كشتار بسيار بقيه را بجنوب خوارزم منهزم كرد . پس از مرگ سلطان محمود پسرش مسعود براى گرفتن تاجوتخت از برادر خود محمّد بعلىتكين متوسّل گرديد ليكن قبل از آنكه علىتكين جوابى بدرخواست مسعود دهد كار محمّد ساخته شد و علىتكين هم پس از جلوس مسعود چندان بشأن سلطان جديد اعتنائى نكرد . در سال 423 آلتونتاش خوارزمشاه بدستور سلطان مسعود بر علىتكين كه با سلجوقيان همدست بود حمله برد ليكن كارى از پيش او نرفت بلكه خود در اين جنگ زخمى برداشت و همانجا روز بعد از مصاف مرد وزير مشهورش ابو نصر احمد بن
--> ( 1 ) - طغان خان بگفته بيهقى برادر علىتكين است نه برادر ارسلان خان و ارسلان و بغراخان پسران يوسف قدر خان هستند و علىتكين دشمن آنانست بنابراين گفته بيهقى با صورت متن مغايرست